Ένας μικρός απολογισμός μετά τον εορτασμό της Παναγίας μας.

Για να πραγματοποιηθεί η λατρευτική σύναξη με αφορμή τον εορτασμό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην ενορία μας, συμμετείχαν πολλοί συνάνθρωποι μας.

Καταρχήν η ομάδα των κυριών που είχε την ευθύνη για τον ευπρεπισμό του ναού εξωτερικά και εσωτερικά. Οι δουλειές πολλές και η προσφορά τους αναγκαία. Το αποτέλεσμα εντυπωσιακό, τα πάντα άστραπταν από καθαριότητα.

Με την συμμετοχή τους στον ευπρεπισμό του ναού οι ενορίτες επιτυγχάνουν και πνευματικά ωφέλει. Η καλή συνεργασία, η αλληλοβοήθεια, η συνεννόηση, η υποχωρητικότητα και η αγάπη είναι μερικές από τις αρετές που καλλιεργούν οι πιστοί συμμετέχοντας ενεργά ως μέλη του σώματος του Χριστού, της Εκκλησίας σε όλες αυτές τις εκδηλώσεις που για μερικών είναι χωρίς νόημα. Είναι οι αρετές που ο χριστιανός επιδιώκει να αποκτήσει μέσα από την ενεργή συμμετοχή του στα ενοριακά δρώμενα. Μπορεί να μην επιτυγχάνεται πάντα, και από όλους, αλλά σημασία έχει ότι υπάρχει ο πνευματικός προσανατολισμός και η νόηματοδότηση των πράξεων μας, όταν συμμετέχουμε ως μέλη της Εκκλησίας.

Ακλουθεί η ομάδα των κυριών που είχαν αναλάβει τον στολισμό του ναού. Την εικόνα της Κοιμήσεως και τον επιτάφιου. Η προετοιμασία είχε ξεκινήσει δυο εβδομάδες πριν την εορτή. Προηγήθηκε η παραγγελία των λουλουδιών και η προετοιμασία των στεφανιών. Την παραμονή αποκορυφώνεται η ένταση και η αγωνία των κυριών (περίπου της δεκαπέντε) οι οποίες δίνουν τον καλύτερο τους εαυτό για να επιτευχτεί ο ωραιότατος στολισμός που όλοι απολαύαμε.

Οι Εκκλησιαστικοί επίτροποι είχαν την ευθύνη για τον σημαιοστολισμό, την μεταφορά των καρεκλών, για τις τέντες, τα νερά, και ότι είχε σχέση με τις ανάγκες των πιστών που θα παρευρίσκοντο στους εορτασμούς. Όλα αυτά έγιναν τρις μέρες πριν την εορτή.

Οι κυρίες του ενοριακού Φιλόπτωχου είχαν την ευθύνη για τα κεράσματα των επισήμων και όλων των πιστών που προσέρχονταν με ευλάβεια στο πανηγύρι μας, το βράδυ στον εσπερινό και το πρωί στην Θεια Λειτουργία. Είναι οι οικοδέσποινες που απλόχερα προσφέρουν την φιλοξενία σε όλους. Η ετοιμασία των γλυκών έγινε από μια ομάδα κυριών τις οποίες συντόνιζαν οι κυρίες του Φιλόπτωχου. Κανείς δεν έφυγε από το πανηγύρι χωρίς να γευτεί το κέρασμα που ετοιμάστηκε για τους επισκέπτες.

Οι ιερείς που τίμησαν με την παρουσία τους την ενορία μας. Ο ιεροκήρυκας που μετέφερε με απλότητα τον λόγο του Θεού στους ανθρώπους.

Τα παιδιά του ιερού που διακονούν το Άγιο Θυσιαστήριο στο Ιερό Βήμα.

Για όλους αυτούς τους πιστούς ανθρώπους η Εκκλησία έχει να πει, ότι όλα τα παραπάνω, η αφιλοκερδή προσφορά τους προς τον Θεό, αν δεν περνά προηγουμένως από τον συνάνθρωπο δεν έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Η Εκκλησία όπως έχουμε ξαναπεί, είναι πνευματικό θεραπευτήριο. Θεραπεύει τα ανθρώπινα πάθη με την αγιαστική της Χάρι την οποία προσφέρει απλόχερα στους πιστούς της. Χρησιμοποιεί επίσης την δοκιμασμένη οδό από τους Πατέρες μας, της έμπρακτης, βιωματικής και ενεργής συμμετοχής των πιστών στα Εκκλησιαστικά γεγονότα. Διδάσκει και όταν τελεί την λατρεία της, αλλά και όταν οι πιστοί της συμμετέχουν στην προετοιμασία για την λατρεία, για το Εκκλησιαστικό Γεγονός.

Εύχομαι να έχετε ανοιχτή την καρδιά σας για να την αγγίξει η Χάρις του Θεού σε όλες τις στιγμές της ζωή σας. Να μην χαθεί ούτε ένα δευτερόλεπτο από το μίσος και την κακία που φωλιάζει ύπουλα στις καρδιές μας και μας αποξενώνει από την Αληθινή Ζωή τον Ιησού Χριστό μας.

Ο ΑΚΑΘΙΣΤΟΣ ΥΜΝΟΣ «Χαῖρε, Νύμφη ἀνύμφευτε»

Περιεχόμενο του Ύμνου

Ο Ύμνος διακρίνεται σε δύο ενότητες:

Α) Α-Μ, που αποτελεί το ιστορικό τμήμα (Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, σύλληψη Χριστού από την Παναγία, επίσκεψη της Θεοτόκου στην Ελισάβετ, ανησυχία Ιωσήφ, επίσκεψη ποιμένων και μάγων στο νεογέννητο Χριστό, επιστροφή Μάγων, φυγή στην Αίγυπτο, Υπαπαντή), και

Β) Ν-Ω, που αποτελεί το δογματικό-θεολογικό τμήμα (άσπορος σύλληψη, θεότης και ανθρωπότης του Χριστού, σωτηρία του ανθρώπινου γένους με τη θυσία του Ιησού, θέωση των ανθρώπων, θεομητορικής αξίας της Θεοτόκου κά) χωρίς όμως να λείπουν από κάθε ενότητα και στοιχεία της άλλης.

Πηγές του ύμνου είναι η Αγία Γραφή και οι Πατέρες της Εκκλησίας.

Ονομασία του Ύμνου

Η ονομασία Ακάθιστος Ύμνος αποδόθηκε στον Ύμνο οφείλεται στο ότι «ὀρθοστάδην τότε πᾶς ὁ λαὸς κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην τὸν ὕμνον τῇ τοῦ Λόγου Μητρὶ ἔμελψαν καὶ ὅτι πᾶσι τοῖς ἄλλοις οἴκοις καθῆσθαι ἐξ ἔθους ἔχοντες, ἐν τοῖς παροῦσι τῆς θεομήτορος ὀρθοὶ πάντες ἀκροώμεθα». Αυτά γράφει το Συναξάριο, και εντοπίζει «την νύκτα εκείνη» το καλοκαίρι του 626.

Επίσης, από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκε ο ύμνος οι πιστοί σε κάθε ευκαιρία και αφορμή, τον έψαλαν όρθιοι και απ’ την αρχή συνδέθηκε με την εορτή του Ευαγγελισμού του οποίου την ακολουθία το εκκλησίασμα παρακολουθούσε όρθιο.

Χρόνος και αιτία σύνθεσης

Σύμφωνα με το Συναξαριστή, ο Ύμνος δημιουργήθηκε το 626, μετά τη σωτηρία της Κωνσταντινούπολης από την πολιορκία των Αβάρων και των Περσών, οπότε και εψάλει για πρώτη φορά.

Κατά το έτος 626 η Κωνσταντινούπολη πολιορκήθηκε από τους Πέρσες και Αβάρους. Ο βασιλέας Ηράκλειος απουσίαζε στη Μικρά Ασία σε πόλεμο κατά των Περσών. Τότε ο φρούραρχος Βώνος μαζί με τον Πατριάρχη Σέργιο ανέλαβαν την υπεράσπιση της αυτοκρατορίας. Ο Πατριάρχης περιέτρεχε τη πόλη με την εικόνα της Παναγίας της Βλαχερνίτισσας και ενεθάρρυνε τα πλήθη και τους μαχητές.

Ξαφνικά έγινε φοβερός ανεμοστρόβιλος που δημιούργησε τρικυμία και κατέστρεψε τον εχθρικό στόλο και τη νύκτα της 7ης προς την 8η Αυγούστου, αναγκάσθηκαν να φύγουν άπρακτοι. Ο λαός πανηγυρίζοντας τη σωτηρία του, συγκεντρώθηκε στο Ναό της Παναγίας των Βλαχερνών και όλοι όρθιοι έψαλλαν τον από τότε λεγόμενο «Ακάθιστο Ύμνο» στην Παναγία, αποδίδοντας τα «νικητήρια» και την ευγνωμοσύνη τους στην «Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ».

Για να ψαλθεί όμως τότε θα πρέπει να είχε συντεθεί νωρίτερα, καθώς δεν ήταν δυνατό να γίνει αυτό σε μια νύχτα. Κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν ότι ο ύμνος έπρεπε να προϋπήρχε στη λειτουργική πράξη, και να ψάλθηκε τότε «ὀρθοστάδην», από μεγίστη αφοσίωση προς εγκωμιασμό της Θεοτόκου. Και προκρίθηκε αυτός ο ύμνος από κάποιον άλλον ενδεχομένως, επειδή θα ήταν κιόλας καθιερωμένος στην Αγρυπνία της 15ης Αυγούστου στη Βλαχέρνα, και επειδή το περιεχόμενό του, με χαρακτήρα διηγηματικό, δογματικό, και δοξολογικό – εγκωμιαστικό προσφερόταν για τη διάσωση και τη λύτρωση της Πόλης από τη δεινή περίσταση.

Η δομή, το ύφος και το περιεχόμενο του ύμνου είναι μάλλον μεταρωμανικά στοιχεία, όπως κατάδειξε ο καθηγητής Νικόλαος Τωμαδάκης. Ο ύμνος αναφέρεται σε όλο το μυστήριο της ενανθρώπησης του Χριστού, στο οποίο είναι βασικός παράγοντας η Θεοτόκος. Έτσι, ο μαριολογικός και ο χριστολογικός χαρακτήρας του είναι φανερός.

Συνεπώς, μπορούμε να πούμε ότι αναφέρεται σε κοινό εορτασμό του Ευαγγελισμού και των Χριστουγέννων – οι γιορτές χωρίστηκαν στα χρόνια του Ιουστινιανού (527-565) – αλλά εύκολα επίσης μπορούμε να πούμε ότι ο εγκωμιαστικός και δοξολογικός χαρακτήρας του ύμνου είναι πρόσφορος για κάθε περίσταση που η θρησκεύουσα ψυχή θέλει να αναφερθεί στο θαύμα της σωτηρίας της.

ΜΕΓΑΛΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ του αγίου ΑΝΔΡΕΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

Στην αρχή της Μεγάλης Σαρακοστής, κατά τις πρώτες τέσσερις μέρες διαβάζεται χωρισμένος σε τέσσερα μέρη ο Μεγάλος Κανόνας και ολόκληρος την Πέμπτη της Ε΄ εβδομάδας των Νηστειών.

Μπορούμε να περιγράψουμε το κανόνα αυτό σαν ένα θρήνο μετάνοιας που μας μεταφέρει στο βάθος και στο πεδίο δράσης της αμαρτίας, κλονίζοντας τη ψυχή μας με την απόγνωση, τη μετάνοια και την ελπίδα.

Με μιά μοναδική τέχνη ο Άγιος Ανδρέας συνυφαίνει τα μεγάλα βιβλικά θέματα: Αδάμ και Εύα, Παράδεισος και Πτώση, Πατριάρχες, Νώε και κατακλυσμός, Δαβίδ, Χώρα της Επαγγελίας και τελικά Χριστός και Εκκλησία, ομολογία των αμαρτιών και μετάνοια.

Τα γεγονότα της ιερής ιστορίας παρουσιάζονται σαν γεγονότα της ζωής μου. Οι ενέργειες του Θεού στο παρελθόν αποβλέπουν σε μένα και στη σωτηρία μου, η τραγωδία της αμαρτίας και η προδοσία παρουσιάζονται σαν προσωπικά δική μου τραγωδία.

Η ζωή μου παρουσιάζεται σαν ένα κομμάτι της μεγάλης πάλης ανάμεσα στο Θεό και τις δυνάμεις του σκότους που επαναστατούν εναντίον του. (σελ. 73-74)Η πνευματική ιστορία του κόσμου είναι επίσης και δική μου ιστορία.

Γίνονται για μένα μια πρόκληση με τα αποφασιστικά γεγονότα και τις πράξεις από το παρελθόν, που το νόημά τους και η δύναμή τους είναι αιώνια, γιατί κάθε ανθρώπινη ψυχή - μοναδική και ανεπανάληπτη - συγκινείται από το ίδιο δράμα, αντιμετωπίζει την ίδια τελικά εκλογή, ανακαλύπτει την ίδια πραγματικότητα. (σελ. 75)Το έργο και ο σκοπός του Μεγάλου Κανόνα είναι να ξεσκεπάσει την αμαρτία και έτσι να μας οδηγήσει στη μετάνοια.

Η αποκάλυψη αυτή, δεν γίνεται με ορισμούς και απαριθμήσεις, αλλά με μια βαθειά ενατένηση στη μεγάλη βιβλική ιστορία που είναι η ίδια η ιστορία της αμαρτίας, της μετάνοιας και της συγγνώμης. Καταλαβαίνουμε ότι αμαρτία είναι, πρώτα απ' όλα, η άρνηση ότι η ζωή είναι προσφορά ή θυσία στο Θεό, με άλλα λόγια δηλαδή, η άρνηση ότι η ζωή έχει θεϊκό προσανατολισμό, ότι η αμαρτία, επομένως, είναι από τις ρίζες της, η παρέκκλιση της αγάπης μας από τον τελικό σκοπό της.

Για να καταλάβουμε σωστά τον Μεγάλο Κανόνα θα πρέπει να ξέρουμε την Αγία Γραφή και να έχουμε την ικανότητα να μεταφέρουμε τα νοήματά του στη ζωή μας. (σελ. 76-77)

"Κανόνες" στην εκκλησιαστική υμνογραφία λέγονται ύμνοι μεγάλοι, αποτελούμενοι από μικρότερες ενότητες, που ονομάζονται "Ωδές".

Κάθε "Ωδή" (σημαίνει άσμα θρησκευτικό, από το ρήμα άδω) αποτελείται από τον "ειρμό", που είναι η πρώτη στροφή κάθε Ωδής και χρησιμεύει σαν υπόδειγμα και βάση των στροφών που ακολουθούν, τα λεγόμενα τροπάρια (τρέπονται σύμφωνα με τον ειρμό).Οι Κανόνες έχουν από δύο έως εννέα Ωδές. Ο Μεγάλος Κανόνας έχει εννέα ωδές, έντεκα ειρμούς (η β΄και η γ΄ ωδή έχουν από δύο ειρμούς) και 250 τροπάρια.

Ο Μέγας Κανών ψάλλεται σε ήχο πλ. β΄ που είναι ιδιαίτερα κατανυκτικός, εκφραστικός του πένθους και της συντριβής της καρδιάς. Όλο το πένθιμο και κατανυκτικό περιεχόμενο αυτού του αριστουργήματος μπορεί να συνοψισθεί σε αυτό το υπεροχο τροπάριο:

"Ψυχή μου, ψυχή μου, σήκω πάνω! Τι κοιμάσαι; Το τέλος της επιγείου ζωής πλησιάζει και μέλλεις να υποστείς μεγάλη ταραχή. Σύνελθε από τη μέθη σου για να σε λυπηθεί ο Χριστός και Θεός, ο Οποίος είναι πανταχού παρών και γεμίζει τα πάντα με την παρουσία Του".

̒Ο Μεγάλος Κανόνας

Η πέμπτη ἑβδομάς τῶν Νηστειῶν εἶναι τό λειτουργικό ἀποκορύφωμα τῆς Τεσσαρακοστῆς. Οἱ ἀκολουθίες εἶναι μακρότερες καί ἐκλεκτότερες. Στή συνήθη ἀκολουθία τῶν λοιπῶν ἑβδομάδων θά προστεθοῦν δύο νέες ἐκτενεῖς ἀκολουθίες·τήν Πέμπτη ὁ Μέγας Κανών καί τό Σάββατο ὁ Ἀκάθιστος ὕμνος. Κανονικά τό ἀποκορύφωμα αὐτό θά ἔπρεπε νά ἀναζητηθῇ στήν ἑπομένη, στήν ἕκτη ἑβδομάδα τῶν Νηστειῶν, πού εἶναι καί ἡ τελευταία τῆς περιόδου αὐτῆς. Ἀλλά ὅλα στή λατρεία μας ἔχουν τακτοποιηθῆ ἀπό τούς Πατέρας μέ πολλή μελέτη καί περίσκεψι. Μέ «διάκρισι», κατά τήν ἐκκλησιαστική ἔκφρασι. Μετά ἀπό τήν τελευταία ἑβδομάδα ἀκολουθεῖ ἡ Μεγάλη Ἑβδομάς, μέ πυκνές καί μακρές ἀκολουθίες, ἀνάλογες πρός τά μεγάλα ἑορτολογικά της θέματα. Μεταξύ αὐτῆς καί τοῦ ἀποκορυφώματος τῆς Τεσσαρακοστῆς ἔπρεπε νά μεσολαβήσῃ μία περίοδος σχετικῆς ἀναπαύσεως, μία μικρά ἀνάπαυλα. Τό τόσο λοιπόν ἀνθρωπίνως ἀναγκαῖο μεσοδιάστημα εἶναι ἡ τελευταία ἑβδομάς καί τήν ἔξαρσι τοῦ τέλους βαστάζει ἡ προτελευταία. Τίς δύο θαυμαστές ἀκολουθίες τῆς πέμπτης ἑβδομάδος τῶν Νηστειῶν, τόν Μέγα Κανόνα καί τόν Ἀκάθιστο ὕμνο, θά σταθοῦμε καί θά τίς ἐξετάσουμε.